Film

                     “Met plezier naar de film”

                                 Inleider: Paul Overmeer.

 

Tijd

Maandagmiddag 13.30 uur  tot ± 16.30 uur

Data

1 okt. 5 nov. 2018; 7 jan. 4 febr. 18 mrt. 2019

Locatie

Filmtheater Pathé Pieter Vreedeplein 174, Tilburg

Kosten

€ 15,00

Gastvrouw

Henriëtte Wijdeven tel: 013 581 12 65

Ine Verbeeten tel: 013-468 13 88

 

Dhr. Overmeer geeft bij elke film een inleiding. We kunnen genieten van een film, als die niet alleen knap en mooi gemaakt is, een goed verhaal heeft, niet al te schrikwekkend is, maar vooral ook iets “meegeeft”:

·        een leerzame kijk op een probleem,

·        een stimulans om je in de problematiek te verdiepen,

·        een uitnodiging tot een boeiend gesprek met anderen.

 

In de vijf films die vertoond worden komen vijf verschillende thema’s aan de orde:

          Lion (1 oktober 2018) Drama/Biografie 120 min.

Het verlangen om je thuis te voelen.

Een 5 jarige jongen verdwaalt in de straten van Calcutta. Hij overleeft vele uitdagingen en wordt geadopteerd door een stel uit Australië. 25 jaar later besluit hij op zoek te gaan naar zijn verloren familie.

 

1. De betekenis van ‘thuis’

U zult uit eigen levenservaring weten, hoe waardevol het is, dat de mens zich geborgen voelt, zich veilig voelt, een eigen plekje heeft om te wonen. Er zijn Duitse filosofen, die hier diep over hebben nagedacht. En we lezen ook in literaire boeken, wat ‘thuis’ betekent, bijvoorbeeld in het boek, dat zojuist verscheen van Lieve Joris over haar thuis in Neerpelt. Zij heeft jaren over de wereld gereisd, en schreef over mensen, die zich niet veilig voelen en ronddolen. Reizen is je verplaatsen van de ene locatie naar de andere: tijdelijk, permanent?

 

2.  De hoofdpersoon van de film LION leeft in twee werelden, twee culturen, twee families.

Hij was nog heel jong. Later, als volwassene denkt hij aan zijn eerste wereld…

Deze film doet ons denken aan de vreemdeling, de vluchteling.

Verlaat een vluchteling het eerste leven met spijt? Hoe gaat hij om met zijn (pijnlijke?) herinneringen aan het eerste leven? Hoe bouwt hij zijn tweede leven op? Met hulp van anderen?

 

3. Filmeducatie

Een film kan een unieke kans geven ons kennis te laten maken met een andere werkelijkheid. De film is niet de werkelijkheid, maar geeft daarvan wellicht een afbeelding. (Film is ook vaak louter illusie). Een film kan ook laten zien, hoe mensen omgaan met dilemma’s. U begrijpt, dat de filmeducatie beoogt jonge mensen te leren nadenken over ethiek (levensbeschouwing) en maatschappelijke problemen (maatschappijleer)

 

4. Adoptie

De film raakt het onderwerp ‘adoptie’. Ik zie hoe mannen, vrouwen zich zielsdankbaar tonen naar hun adoptiefouders. Ik zie hoe prof. René Hoksbergen gegevens verzamelt en tot voorzichtige oordelen komt. Ik beschouw adoptie als een onderwerp, waarover je niet vrijblijvend kunt argumenteren. Een geslaagde adoptie is een Godsgeschenk.

De film Lion geeft een mooi beeld van de positie van liefdevolle adoptie-ouders.

 

5. ‘Spoorloos’ , t.v.-programma: afstand en betrokkenheid (1): 

Objectiveren en engageren. Kunt u feiten onderscheiden van interpretatie daarvan? Dat is altijd moelijk, en zeker wanneer de programmamaker uw emotie hoe dan ook wil raken! Andersom gezegd: u voelt zich betrokken op wat de personen meemaken,  maar ik hoop dat er bij u nog een sprankje argwaan blijft over de wijze waarop met gegevens wordt omgegaan?

 

6. ‘Spoorloos’ , t.v.-programma: afstand en betrokkenheid (2):

U bent ontroerd. Ziet u kansen om uw empathische betrokkenheid concreet tot uiting te brengen? Stelt u zich concreet te weer tegen een gevoel van machteloosheid?

 

 

7. Discussievragen: ik hoop dat u de tijd heeft met anderen te praten:

 

7.1       Ontroering à meer begrip?

7.2       Identificatie met meerdere rollen in de film mogelijk?

7.3       Heeft u concrete voorbeelden van en ervaring met ontheemding?

7.4       Denkt u, dat de actrice Nicole Kidman (1 van mijn favorites) zich persoonlijk inleeft?

7.5       Was u ook zo verbaasd als ik over de rol van technologie in de actie ‘opzoek naar thuis” : speurend op google earth…?  Wat technologie vermag!

 

          Moonlight (5 november 2018) Drama 111 minuten.

Van kind, puber, tot man: drie episodes. Jaren 80. Miami.

Een afro-Amerikaanse man probeert zich staande te houden in het turbulente Miami. Hij wordt gepest op school en thuis is het leven hard voor hem. Hij probeert zichzelf te ontdekken en liefde te vinden, ondanks zijn worstelingen met zijn achtergrond en seksualiteit. 

 

Geregisseerd door Barry Jenkins, met Naomie Harris, Mahershala Ali en André Holland.

Dit verhaal richt zich in drie hoofdstukken op de jeugd, puberteit en volwassenheid van een Afro-Amerikaanse man.

1. De regisseur Berry Jenkins: Empathie is de motor van deze film.

 

Barry Jenkins debuteerde in 2008 veel­belovend met Medicine for Melan­choly maar met Moonlight breekt hij echt door. De regisseur is zelf afkomstig uit Liberty City, de zwarte wijk in Miami waar de film zich afspeelt. De film is gebaseerd op het autobiografische toneelstuk van Tarell Alvin McCraney, waarin deze zijn eigen jeugd beschreef. De regisseur Jenkins is overigens zelf hetero, McCraney is gay. Beide mannen hadden een moeder die crackverslaafd was. „Voor mij waren de scènes met Naomi Harris als de moeder het moeilijkst om te filmen, omdat ik zoveel van mijn eigen moeder terugzag.”

Jenkins: “Omdat Moonlight niet helemaal mijn eigen verhaal was, zorgde dat voor afstand en objectiviteit. Dat dwong me om met een zekere mate van empathie te kijken naar de hoofdpersoon en niet over hem te oordelen. Dat is het inlevingsvermogen dat ik ook aan de kijker vraag. Volgens mij is dat ook de motor van de film.”

2. Waarover gaat het verhaal ?

 

Hoe is het om als jonge zwarte homo op te groeien in een ruige buurt van Miami, in een volledig zware omgeving? Het leven van de jongen Chiron wordt getoond in drie fasen, met sprongen van respectievelijk zes en tien jaar. Drie hoofdstukken: Little, Chiron, Black: kind, puberm volwassene.

Drie acteurs (Alex Hibbert, Ashton Sanders, Trevante Rhodes) geven de persoon Chiron overtuigend gestalte als kind, tiener en man. Ze lijken niet op fysieke gelijkenis geselecteerd, met als onverwacht effect dat de uiterlijke verschillen juist Chirons innerlijke metamorfose benadrukken.

De worsteling met zijn sexuele geaardheid, zijn omgeving, zijn moeder en zijn jeugdvriend Kevin komen het scherpst naar voren in Chirons highschool-periode. Er is de uitbeelding van schaarse, maar daardoor des te ontroerender geluksmomenten, bijvoorbeeld, als hij zwemles krijgt en hem dan gezegd wordt dat zijn sexualiteit niet iets is om zich voor te schamen.

Het verhaal is bedrieglijk simpel, maar de vertelling over de karakterontwikkeling van Chiron wordt zo genuanceerd en intens gebracht dat de kijker wordt meegenomen in een duizelingwekkend rijke film- én menselijke ervaring.

 

Strikt genomen is dit een coming-of-age-verhaal, over volwassen worden en het ontwikkelen van communicatie, seksualiteit, identiteit en waardering, over aanpassing en bevrijding, en over liefde.  

 

De film speelt in een zwart milieu, maar gaat niet uitdrukkelijk over de Afro-Amerikaanse cultuur of over de rassenkwestie. Het is juist bevrijdend dat een film zich als het ware volkomen toevallig in een zwart milieu kan afspelen zonder dat daarover iets opgemerkt hoeft te worden.

 

In onze tijd maken minderheidsgroepen in de Verenigde Staten nog veel onmenselijks mee vanwege hun ras of sexuele geaardheid. Homosexualiteit wordt vaal als een wakheid gezien. De film Moonlight stimuleert de conversatie hierover.

3. Het centrale thema van de film: wij zijn allen op zoek naar Identiteit

 

Uit Moonlight blijkt dat Jenkins lang heeft nagedacht over vragen rond identiteit. „Ik denk dat iedereen zich tijdens zijn leven op een bepaald moment de vraag stelt: wie ben ik nu echt? Dat is het universele aspect van de film. Maar, zegt Jenkins, ik heb dit onderwerp niet zozeer intellectueel willen benaderen. De schoonheid van film is nu juist dat je ideeën kunt oppakken en daar een emotionele betekenis aan kunt geven. Identiteit is op zich een intellectueel concept. Maar als thema krijgt het pas kracht als je het met gevoel kunt benaderen.”

 

De volwassen Chiron (Black) moet zich voordoen als een norse, intimiderende man om zich staande te houden in de wereld. Tragisch?  Jenkins: „Ik zou dat eerder pragmatisch dan tragisch noemen. Hoe anderen naar je kijken, is onlosmakelijk verbonden met hoe je naar jezelf kijkt. De wereld bepaalt op allerlei manieren hoe we onszelf zien. Daar kun je nooit volledig aan ontsnappen. Je moet een pragmatische manier zien te vinden om daarmee te leven. Je verliest daarmee onherroepelijk ook een deel van jezelf. Maar dat geldt evenzeer voor de zakenman die overdag harde deals moet sluiten en een andere persoon is dan ’s avonds thuis bij zijn gezin.”

Zwarte mensen hebben daar wel meer mee te maken dan anderen, met dat lastige navigeren tussen hoe de wereld iemand ziet, met alle vooroordelen, en hoe iemand zichzelf ziet. Die gespletenheid wordt ook wel ‘het dubbele bewustzijn’ genoemd: twee stemmen in je hoofd die steeds moeten schakelen tussen het beeld dat de wereld van jou heeft en het beeld dat je van jezelf hebt.

 

Ook in Nederland bekijken we alles in toenemende mate door de zogeheten identitaire bril: man/vrouw, elite/volk, stad/platteland, zwart/wit etc. Een van de meest bepalende identiteiten in ons leven is die van ouder en kind. Het duurt een tijd in je leven, voordat de sexuele identiteit vastligt. Een identiteit is een aanwijzing, geen eindbestemming, zegt Stephan Sanders kernachtig in de Volkskrant van 22 febr. 2018 naar aanleiding van de film ‘Call me by your name’ (2017).

 

4. Mijn eigen leven deel ik op in ontwikkelingsfasen.

 

De film is waardevol voor het overzien van mijn eigen leven.  We konden ook vragen over onszelf afroepen na het zien van de film Boyhood (2014)

 

Als wij ons leven overzien, dan denken we in onze eigen ontwikkelingsfasen, dan denken we aan personen, die ons richting gaven, dan denken we aan onze eigen identiteitsontwikkeling, en aan de plaats die sexualiteit, vriendschap en scholing daarbij innamen.

5. Vragen voor de nabespreking

 

(1) Welke personen betekenden veel voor de hoofdpersoon in de film Moonlight ?

(2) de vaderfiguur is complex: in welke opzichten?

(3) De beelden van het water en het strand voelen als een loskomen van de akelige werkelijkheid. Voelt u dat ook zo?

(4) Hoe verklaart u het geforceerde, stoere gedrag van Black, de volwassene?

(5) Vond u in het derde deel van de film de dialoog van de volwassen Chiron met zijn jeugdvriend ook zo indrukwekkend: “Why did you call me?” en “Are you committed to the female gender...or is there space in your life for me?" en “Who is you, man?”.

 

Paul Overmeer, reacties als u wilt naar p.overmeer@home.nl

     Visages, Villages (7 januari 2019) Documentaire 89 minuten.

 

Geregisseerd door JR en Agnès Varda. Agnès Varda ontmoette de fotograaf en beroemde schilder en fotograffiti-kunstenaar J.R. in 2015 en een samenwerking volgde in de vorm van een documentaire.

 

Tijdens de draaiperiode groeit de vriendschap tussen Varda en J.R..  Ze laten zich leiden door toeval, intuïtie en passie. De documentaire won in Cannes de ‘L’Oeil d’Or’ voor beste documentaire.

Fotografie en film uit 2017. Agnès Varda en JR( fotograaf en schilder) reizen door Frankrijk en ontmoeten er mensen van het platteland, ieder vanuit hun eigen kunstbeleving. Er wordt naar de bewoners geluisterd en ze worden gefotografeerd. 

 

 

 

1. Agnès Varda, grootmoeder van de nouvelle vague.

 

Agnès Varda (geboren in 1928, dochter van een Griekse vader en een Franse moeder) is een fotograaf en een filmregisseur. Ze was jarenlang professor in film en documentaire aan hogere instituten in Zwitserland, Frankrijk en de V.S.. Haar werk is verbonden met de Franse ‘Nouvelle Vague’ (handcamera, de personen spreken tegen de camera enz.). Ze was bevriend met Jean-Luc Godard. Maar haar thema’s zijn uitgesproken persoonlijk: erotiek, ouderdom, sterfelijkheid, het doorbreken van sociale taboes. Haar films zijn ook buiten Frankrijk opgenomen, in de Verenigde Staten, in Cuba en Iran.

 

2. Varda is een onvermoeibare beeldensprokkelaar.

 

Haar bekendste film ‘Le Bonheur’ (1965, huwelijk en een liefdesaffaire). Haar bekendste documentaire is Les glaneurs et la glaneuse (2000) met het volgende thema:  volgens een oude Franse wet hebben sprokkelaars het recht om de overblijfselen van oogsten te rapen en voor eigen gebruik aan te wenden of door te verkopen. Gewapend met een handzame digitale camera trok de 72-jarige Varda de Franse paden en lanen in om een aantal verzamelaars te interviewen. Het resultaat is een bespiegelende kijk op de waarde, en soms schoonheid, van dingen. De filmtitel refereert aan het olieverfdoek Des glaneuses (arenleessters) uit 1857 van Jean-François Millet.

Filmen is ook een vorm van « glanage » : beelden en verhalen worden gevonden, verzameld en krijgen een bestemming in het geheel.

Varda is een onvermoeibare beeldensprokkelaar is, zo leren we ook uit Visages,Villages. Haar ogen worden slecht, maar zij heeft er nu een tweede paar ogen bij: die van de fotograaf JR. Samen rijden ze in een bestelbusje in de vorm van een reusachtig fototoestel door Franse dorpen.

Vraag: zijn Varda en JR naar uw mening filmende fotografen of fotograferende filmmakers? Een andere vraag: wat is het onderscheid tussen een documentaire en een film? Een documentairemaker streeft naar objectiviteit, ook heeft hij/zij daar wel een inhoudelijke bedoeling mee. Maar Varda komt met een heel duidelijke politieke boodschap.

3. Fotografie: beeld van de werkelijkheid

 

U weet, het ontstaan van de fotografie (vanaf 1839) had invloed op de schilderkunst, en de film ontstond uit ‘moving pictures’: de movie. De verandering van de wijzen waarop wij kijken, is historisch een boeiend onderwerp.

De fotografie is een van de belangrijkste hulpmiddelen, waarmee de moderne mens zijn wereld tot beeld heeft getransformeerd. Maar door de toenemende virtuele werkelijkheid is het de vraag, in hoeverre we foto’s nog zien als mogelijkheden om dichter bij de echte werkelijkheid te komen.

Agnes Varda heeft duidelijk de intentie om de interesse van mensen voor elkaar te versterken. Mensen lopen rond in de werkelijkheid: ze kijken rond, observeren, staren, zien (looking, watching after, gazing, seeing) en gaan huns weegs. Ze leven in hun eigen privéruimte, en groeten elkaar wel of niet, als ze elkaar tegenkomen in de openbare ruimte. In Visages, Villages zien de dorpsgenoten plotseling een vergrote foto van een medebewoner en tonen dan belangstelling voor deze persoon. Het dorpsgevoel wordt daardoor versterkt: de sociale werkelijkheid gaat leven (community building).  Deze film is een zoektocht naar ‘gewone’ Fransen in dorpen als Chérence, Bonnieux en het spookdorp Prion-Plage.  Varda en JR geven onzichtbare mensen een gezicht, zij trakteren de vergeten dorpsbewoners op een flinke dosis eigenwaarde.

 

4. Feministisch engagement: glimlachen om de mens.

 

De documentaire film Visages,Villages tovert een glimlach op uw gezicht.  Wat opvalt, is haar vrolijkheid en speciaal haar oproep tot vrouwen: “Laat u niet overheersen door de mannen. Gebruik humor als wapen: maak grappen over uzelf, omdat u niets te verliezen hebt!” Echo van de jaren zestig…. Haar humor is vermengd met een zekere weemoed, als zij terugkijkt naar het leven dat voorbijging en naar wat verdween op het Franse platteland.

 

Discussie:

(1) Zijn Varda en JR naar uw mening filmende fotografen of fotograferende filmmakers?

(2) Begrijpt u de functie van ‘stills’ in een film?

(3) Wat vindt u van foto’s in de openbare ruimte van Tilburg?

(4) Roept een foto van de Oxfam-Novib-kalender bij u een sterke mate van empathie op? Doet u daarvoor moeite?

(5) Wat vindt U van de volgende stelling: het mixen van documentaire en fictie is verwarrend, maar levert een extra stimulans op om te denken.

 

Paul Overmeer. Reacties naar: p.overmeer@home.nl

Layla M. (4 februari 2019) Drama 98 minuten.

 

Portret van een Marokkaans meisje uit 2016. De 18-jarige moslima Layla met een Marokkaanse achtergrond is geboren en getogen in Amsterdam, maar voelt zich steeds minder thuis in Nederland. Langzamerhand radicaliseert ze en sluit zich aan bij een groep radicale moslims. Ze vindt een wereld die haar idealen voedt en verscheurt.

  

 

 

1.  De bedoeling van de Nederlandse filmregisseur Mijke de Jong

De 18-jarige moslima Layla met een Marokkaanse achtergrond is geboren en getogen in Amsterdam, maar voelt zich steeds minder thuis in Nederland. Langzamerhand radicaliseert ze en sluit zich aan bij een groep radicale moslims. Ze vindt een wereld die haar idealen voedt en verscheurt.

Radicalisering en jihadisme zijn actuele thema's, maar in de meeste films zien we ze vooral langskomen in de vorm van eendimensionale, slechte personages of vanuit een mannelijk perspectief. Mijke de Jong koos ervoor om te laten zien hoe een gewoon, nog niet volwassen Amsterdams meisje kan worden meegetrokken in de extreme visies en levensstijl.

Het filmscenario had wat steviger en diepgaander moeten zijn, maar  de rollen van Layla en haar vriend Abdel worden heel naturel gespeeld door Nora El Koussour en Ilias Addab. 

Deze film heeft een sterk documentair karakter. Het gaat om een écht bestaand Amsterdams meisje, die echte, dramatische gebeurtenissen meemaakte. Om de film tot een filmisch verhaal te maken, zijn een aantal passages door de regisseur geconstrueerd. U ontdekt dat bij het kijken, want sommige passages doen toneelmatig aan. Voor maatschappelijke thema’s, die op de televisie doorgaans kort aan de orde komen, kan een film u langer de kans geven u in te leven in wat mensen meemaken. Denk bij voorbeeld aan de film ‘Lion”, vergeleken met het t.v.-program Spoorloos, of de film ‘Moonlight, vergeleken met ‘How to be gay’, de t.v.-interviews van Margriet van der Linden, twee maanden geleden.

2.  Jongen mensen op zoek naar identiteit

Op zoek naar jezelf is ook de ervaring opdoen, hoe anderen je zien. Vrienden, tot wie je aangetrokken voelt, laten je ook kennismaken met hun kijk op het leven. Indien de ouders de Koran gematigd willen interpreteren, ook omdat zij proberen te aarden in de Nederlandse samenleving, blijkt de tweede generatie nogal eens aansluiting te zoeken tot de islamitische cultuur, zoals zij menen, dat die is. In de moslimwereld evenals in de christelijke en joodse wereld zijn er vele stromingen: van gematigd tot streng gelovig, en soms in het extreme gedrag in de privéruimte, ja zelfs in de publieke ruimte.  Deze extreme richting is vaak niet alleen dogmatisch, maar dwingt anderen hetzelfde te denken en te doen. Dan wordt het een maatschappelijk en politiek probleem, dat door de beweging van Geert Wilders wordt uitvergroot.

Layla wordt verliefd, een verhoogde vorm van vriendschap dus, met een op zich goede, maar extreme jongeman.

 

We kennen dit probleem meestal uit de media, maar deze film vertelt een concreet verhaal, zodat we ons kunnen inleven in het probleem van de radicalisering. 

3.  Hoe kijken vrouwen naar de film Layla M.?

Empathisch kijken naar wat vrouwen meemaken in een cultuur, waarin de vrouw haar eigen vrijheid wil vinden: een film over zo’n thema is zal toch vrouwelijke bioscoopbezoekers extra aanspreken? Vrouwen kunnen zich afvragen, in hoeverre er sprake is van een ‘male gaze’, een mannelijke blik.  Zeker als er onderwerpen aan de orde zijn van vrouwelijke homosexualiteit (La vie d’Adèle) en transgenderthematiek (The Danish Girl) en in de afgelopen jaren de ‘Black Movies’, de positie van Afro-American women.   

Dus, behalve voor het onderwerp radicalisering, vraag ik u extra aandacht voor de wijze, waarop het meisje Layla is uitgebeeld.

Discussie

(1) Een stormachtige puberteit: u kent ongetwijfeld voorbeelden. 

(2) In een recensie staat: Layla M. Layla is feminist (tegen het patriarchaat), geen extremist. Bent u het hiermee eens?

(3)  We zijn een leven lang op zoek naar (vormgeving van onze) identiteit. Wat wenst het Amsterdamse meisje Layla toe te zijn op haar, zeg, 60e verjaardaag?

(4)   De film heeft een aantal zwakke punten: acteursprestaties, dialogen, beeldvorming van de situatie in het Midden-Oosten. Maar het oordeel op filmfestivals was overwegend positief, waarom, denkt U?

Tip: Als u thuis komt, zou u op google kunnen intypen: NRC Filmregisseur Mijke de Jong over een scène uit Layla M.

Paul Overmeer. Reacties naar: p.overmeer@home.nl

 

The Square (18 maart 2019) een satire op de moderne kunstwereld

 

Zweden / Denemarken / Verenigde Staten / Frankrijk. Drama. 142 minuten. Geregisseerd door Ruben Östlund, met Claes Bang, Elisabeth Moss en Dominic West .

In een vermaard museum houdt een kunstenaar een tentoonstelling met als doel het altruïsme te promoten. Hij doet dit door middel van een symbolische ruimte te scheppen waar alleen maar goede dingen gebeuren. Om wat meer ruchtbaarheid aan de tentoonstelling te geven besluit de manager van het museum een meedogenloos PR-bureau in te schakelen. Maar wanneer het PR-bureau te ver gaat in zijn publiciteitscampagne, lopen de zaken uit de hand en ontstaat er publieke opschudding die de hypocrisie van de media blootlegt.  

 

1. De bedoeling van de regisseur.

De film speelt zich af in Stockholm. De Zweedse regisseur Ruben Östland zegt, dat hij geniet van het maken van een film (vooral zijn film Turist, 2014), als hij in de film een combinatie maakt van ‘sociologie, stand-up en pijnlijke momenten’. 

De film is een satire op de kunstwereld en een moreel oordeel over de zijns inziens blijvende kloof in de maatschappelijke verhoudingen: tussen armoezaaiers en de bevoorrechte klasse, tussen de leiding en de ondergeschikten binnen organisaties (hiërarchie), tussen volwassene en kind, en tussen man en vrouw. 

De regisseur heeft kritiek op zijn land Zweden, en weet dat Zweden internationaal een positief imago heeft. En wij als filmkijkers beseffen dat die kritiek ook slaat op de maatschappij en cultuur van westerse landen in het algemeen.

 

 

2. De  titel The Square en maatschappelijke onderwerpen 

De titel ‘The Square’ betreft een modern kunstwerk: een object van conceptuele kunst.  De kunstenaar wil niet primair een gevoel voor schoonheid wakker maken, maar de maatschappelijke betrokkenheid van de museumbezoeker oproepen.  U zult zelf wel zien, wat het concept van het kunstwerk inhoudt.

 

De film The Square is niet een traditionele speelfilm met verhaallijnen, die u niet mag missen, maar lijkt zijn vorm te ontlenen aan de inrichting van een museum: een reeks van losse kunstwerken in de afzonderlijke museumzalen. Want de film zelf is een reeks van scènes met een performance-karakter, waarin de personages rollenspellen lijken op te voeren, die steeds een bepaald sociologisch thema toont (ja, ontmaskert). Onderwerpen zoals: het gedrag van een individu en groepsgedrag, ongelijkheid binnen organisaties, de positie van kunst in de maatschappij, de rol van de culturele elite, enzovoort. 

 

3. Dilemma’s, ook ter beoordeling van de filmkijker

 

Ruben Östland plaatst zijn personages graag voor dilemma’s. “Mijn personages, zegt hij,  krijgen van mij altijd twee keuzes, en geen van beide is eenvoudig. Daarom eindigt iedereen bij mij in de problemen”. Welke dilemma’s zoal? Dat is aan de kijker om die te ontdekken.

 

4. Provocerende fragmenten, een aantal minuten horror.

Behalve sociologische thema’s over maatschappij en cultuur maakte de regisseur, zoals gezegd, ook gebruik van stand-up comedy en van pijnlijke momenten. Daardoor, zegt hij, wordt u een actieve filmkijker, die almaar om een reactie, om een eigen standpunt wordt gevraagd.

Deze activering van de filmbeleving van The Square brengt de regisseur tot stand door te provoceren. Personages provoceren elkaar, en de kijker van de film wordt geprovoceerd. En wel in in comedy-stijl. Maar ook door gebruik te maken van horror.

 

5. Ter discussie achteraf

(A) Bij welke momenten in de film voelde u zich ‘ongemakkelijk’?

(B) Bij welke dilemma’s kwam bij de vraag op: hoe zou ik dan zelf handelen?

(C) Heeft u bij het lange fragment van horror uw tenen gekromd?

(D) Heeft U meegeleefd met de morele worsteling van de museumdirecteur?

 

Paul Overmeer. Reacties naar: p.overmeer@home.nl